Waarom worden draagmoeders in het buitenland gezocht?


Een homokoppel uit Heerlen wil dolgraag een kind, maar moet daarvoor naar het buitenland. De reden? In Nederland mogen zij niet op zoek naar een draagmoeder. Waarom is dat zo, en moeten we de regels niet veranderen? Daarover praten we in AvondGasten met Gerrit-Jan Meulenbeld, voorzitter van het COC Limburg en met Ron van Golde, hoofd IVF van het ziekenhuis in Maastricht.

Crowdfundingsactie moet homo-stel helpen bij kinderwens

Een homokoppel met een kinderwens. Dat blijkt anno 2017 nog knap lastig in Nederland. Tommy en Julien uit Heerlen zijn er al een tijd mee bezig, maar in Nederland gaat hun wens niet in vervulling, dus zoeken veel homokoppels hun heil in het buitenland. Ook Tommy en Julien proberen dat. In Zuid-Afrika hebben ze een draagmoeder gevonden én een vrouw die haar ei-cel wil doneren. Aan zo’n behandeling hangt een prijskaartje van tienduizenden euro’s. Daarom is het koppel een crowdfundingsactie gestart, om geld in te zamelen en zo hun kinderwens in vervulling te laten gaan.

Hoog tijd voor nieuwe regels voor draagmoeders

Niet alleen moet het wettelijk mogelijk worden dat een kind meer dan twee ouders heeft, ook voor draagmoeders moet een wettelijke regeling komen. Daar pleit de staatscommissie herijking ouderschap voor.

Een nieuwe regeling moet het kind vanaf de geboorte rechtszekerheid geven over ouders, nationaliteit en naam. Voor draagmoeders en wensouders moet er meteen zekerheid zijn over hun positie en verantwoordelijkheid. Daarnaast moet een kind zijn ontstaansgeschiedenis kunnen achterhalen.

Minister Ard van der Steur nam het rapport vandaag in ontvangst en zei dat het kabinet positief staat tegenover de adviezen.

“Het is hoog tijd voor nieuwe regelgeving”, zegt Pauline van Berkel. Drie jaar geleden beviel zij als draagmoeder van Emma, die wordt opgevoed door een ander stel. Na de geboorte volgde een lange en ingewikkelde procedure.

“Ik moest gebruik maken van wetten die er zijn voor pleegzorg en adoptie”, vertelt Van Berkel. Daarvoor moest ze het kind juridisch afstaan, ze moest verklaren dat ze niet voor het kind kon zorgen. “En als je getrouwd bent, is je echtgenoot ook nog eens juridisch vader. Dat moet je allebei het ouderschap afstaan. Dat slaat nergens op.”

Ook is het niet mogelijk onder de huidige regels om afspraken juridisch vast te leggen. “Als wensouders zich bedenken, kun je als draagmoeder met het kind blijven zitten. Het is nu niet mogelijk om wensouders daar juridisch aan te binden.”

Door gebrek aan regelgeving richten veel Nederlandse wensouders zich nu op het buitenland. “Er is echt een ontmoedigingsbeleid in Nederland. Het is niet makkelijk geregeld, daar stap je niet zomaar in”, zegt Van Berkel.

Toch laat Van Berkel zich daar niet door weerhouden. Ze wil opnieuw draagmoeder worden voor een ander stel. “Ik weet hoeveel verdriet je kunt hebben van geen kind krijgen, het is mooi om dat verdriet weg te kunnen nemen.”

Kinderwens

Je bent single, homo of lesbisch en je hebt een kinderwens, wat dan? Dan biedt de spermabank uitkomst, maar tegenwoordig kan veel meer. Je kan speeddaten met beschikbare donoren, kiezen voor co-ouderschap, je kan je eicellen laten invriezen voor later. Of je shopt online bij de Deense spermabank, je kan ook kiezen voor Ed uit Maastricht. Hij heeft maar liefst 108 donorkinderen en blijft met de meeste in contact. Voor je jouw keuze maakt, kun je eerst op workshop om te bepalen wat het beste bij je past. Lauren checkt de mogelijkheden.

Organisatie ‘verkoopt’ baby’s voor €80.000

De Amerikaanse organisatie Baby Bloom komt eind januari in Brussel homokoppels warm maken om een draagmoederbaby te ‘kopen’. Kostprijs: minstens 80.000 euro, met alle extra kosten kan het al snel oplopen tot boven de 100.000 euro. Er is dus sprake van commercieel draagmoederschap, en dat is in België verboden.

Momenteel wordt het draagmoederschap in vier fertiliteitscentra in ons land toegepast, maar dat gebeurt in een juridische schemerzone bij gebrek aan een wettelijk kader. Eind vorig jaar werd het onderwerp besproken in de Senaat. Alle fracties drongen aan op een wetgevend initiatief, behalve cdH. Zijn zijn voor een totaalverbod op draagmoederschap. Iedereen was het erover eens dat commercieel draagmoederschap verboden moet worden.

Er is nu een rapport klaar met voorstellen waarover de Kamer zich nog deze legislatuur moet uitspreken. Draagmoederschap veronderstelt een genetische band tussen het kind en minstens één van de wensouders. Voor hen moet het fysiologisch onmogelijk zijn om een zwangerschap te voldragen. Zij moeten ook een band hebben met België en het draagmoederschap dient ook begeleid te worden door een fertiliteitscentrum.

Er moeten ook duidelijke afspraken gemaakt worden tussen de verschillende partijen en de draagmoeder heeft recht op een financiële compensatie voor de kosten, en eventueel ook voor het inkomensverlies. Het kind heeft bovendien ook het recht om zijn afkomst te kennen.

Vorig jaar organiseerde het Amerikaanse bedrijf Men Having Babies al een seminarie rond commercieel draagmoederschap. Dat leidde tot verontwaardiging bij experts. Ook de Belgische holebibeweging distantieerde zich van het initiatief.

Baby Donna; tien jaar later (deel 2)

Hoe gaat het nu met ‘baby Donna’, het meisje dat geadopteerd werd door Nederlandse ouders maar eigenlijk bestemd was voor een Belgisch koppel? Dat kan ze nu zelf vertellen, want ze is inmiddels 10 jaar.

Donna is klaar met het gedoe over haar achtergrond, zegt ze vanavond in het televisieprogramma ‘Dit is de Dag Onderzoek’ van de EO. “Ik wil wel een beetje van dat gezeur af zijn, want ik ben het nu echt zat. Al tien jaar.”

‘Baby Donna’ kwam de afgelopen jaren veel in het nieuws in Nederland en België. Ze werd in februari 2005 geboren uit een Belgische draagmoeder. Zij zou haar in eerste instantie overdragen aan een Belgisch stel waarvan de man de biologische vader was. Maar het liep anders. Halverwege de zwangerschap ontstond een conflict tussen deze draagmoeder en de wensouders, waarna de draagmoeder in zee ging met een Nederlands stel: Wim en Nathalie Jansen uit Leusden. De Nederlanders kwamen daarna ernstig in opspraak in internationale media, omdat ze de baby ‘gekocht’ zouden hebben.

Na jaren van juridisch getouwtrek besloot een Nederlandse rechter in 2008 dat de baby bij het Nederlandse koppel kon blijven. Maar nu nog wordt het drietal bijna dagelijks herinnerd aan het gedoe rond de adoptie. Kinderen zeggen tegen Donna dat haar adoptieouders eigenlijk in de gevangenis horen te zitten.

In een poging om eindelijk rust te vinden, verbreken Wim, Nathalie en hun dochter Donna voor het eerst het stilzwijgen in het EO-tv-programma. Daarin vertellen ze over de media-aandacht en de juridische strijd van de afgelopen jaren. “Aangeschoten wild, zo voelde het”, zegt Wim over de manier waarop ze in de media over hem en zijn vrouw berichtten. Nathalie: “De rek is eruit. Financieel, emotioneel en lichamelijk.”

Wim en Nathalie kwamen tien jaar geleden via een forum op internet in contact met draagmoeder Donna – Nathalie kon zelf niet meer zwanger worden. Als Donna ter wereld komt, is het Nederlandse stel erbij in het ziekenhuis. “Vrijwel direct nadat ze geboren was kreeg ik haar in mijn armen”, zegt Wim. “Dat was liefde op het eerste gezicht. Als ik daar aan terugdenk, dat was gewoon geweldig.” Nathalie bleef vier dagen met de draagmoeder in het ziekenhuis. “We hebben ontzettend veel gepraat, gehuild, gelachen. Samen op bed. Met Donna er tussenin.”

De draagmoeder vertelt in die periode aan de Belgische ouders dat ze een miskraam heeft gehad. Later komen deze Belgische wensouders toch achter de waarheid, en zoeken daarop de publiciteit. Zo komt het verhaal de wereld in dat Wim en Nathalie de baby gekocht zouden hebben.

“Dat is wat naar buiten kwam”, zegt Wim. “Dan weet je even niet meer wat je denkt en wat je voelt.” Ook bij Nathalie viel alles zwaar. Ze was bang Donna te verliezen. “Je moet aan haar hechten én in je achterhoofd houden dat ze ieder moment weggehaald kan worden.”

Naast de angst dat Donna door officiële instanties kon worden meegenomen, waren Wim en Nathalie ook bang dat haar biologische vader haar op zou komen halen. “Als Donna buiten speelde, was daar altijd een agent bij. Dat wist ze niet, die was dan in burger”, vertelt Nathalie. Op de kleuterscholen werden sloten aangebracht.

Sinds twee jaar heeft de biologische vader, Bart Philtjens, af en toe contact met Wim en Nathalie via een mediator. Philtjens heeft nu twee schoolfoto’s van Donna, daarvoor had hij geen idee hoe zijn biologische dochter eruitzag. De Belg heeft inmiddels een nieuwe partner en daarmee een kind gekregen. Maar dat vervangt Donna niet. “Donna is mijn eerste kind”, zegt hij.

Wim en Nathalie zijn de afgelopen jaren milder geworden. “Die Bart dat is haar biologische vader”, zegt Wim. “Donna heeft er recht op, straks, om te weten wie haar biologische vader is. En als ze hem wil zien dan moet dat.”

Maar voorlopig is Donna daar nog niet aan toe. “Donna is boos dat het zover gekomen is, dat de vorige wensouders alles zo in de media hebben gebracht. Ook zij kan googelen”, zegt Nathalie.

De Nederlandse ouders van Donna willen met hun dochter een nieuwe start maken in Spanje. Een nieuw leven beginnen. De biologische vader van Donna, Philtjens, is daar tegen, omdat een eventuele bezoekregeling daardoor moeilijker wordt. “Gaan ze mijn vliegticket naar Spanje betalen dan?”, zegt hij. Maar Wim en Nathalie zijn vastberaden. Ze bekijken al huurflats in Spanje. Nathalie: “Als je tien jaar een crimineel genoemd wordt, dan moet je weg.”

Baby Donna; tien jaar later (deel 1)

Hoe gaat het nu met ‘baby Donna’, het meisje dat geadopteerd werd door Nederlandse ouders maar eigenlijk bestemd was voor een Belgisch koppel? Dat kan ze nu zelf vertellen, want ze is inmiddels 10 jaar.

Donna is klaar met het gedoe over haar achtergrond, zegt ze vanavond in het televisieprogramma ‘Dit is de Dag Onderzoek’ van de EO. “Ik wil wel een beetje van dat gezeur af zijn, want ik ben het nu echt zat. Al tien jaar.”

‘Baby Donna’ kwam de afgelopen jaren veel in het nieuws in Nederland en België. Ze werd in februari 2005 geboren uit een Belgische draagmoeder. Zij zou haar in eerste instantie overdragen aan een Belgisch stel waarvan de man de biologische vader was. Maar het liep anders. Halverwege de zwangerschap ontstond een conflict tussen deze draagmoeder en de wensouders, waarna de draagmoeder in zee ging met een Nederlands stel: Wim en Nathalie Jansen uit Leusden. De Nederlanders kwamen daarna ernstig in opspraak in internationale media, omdat ze de baby ‘gekocht’ zouden hebben.

Na jaren van juridisch getouwtrek besloot een Nederlandse rechter in 2008 dat de baby bij het Nederlandse koppel kon blijven. Maar nu nog wordt het drietal bijna dagelijks herinnerd aan het gedoe rond de adoptie. Kinderen zeggen tegen Donna dat haar adoptieouders eigenlijk in de gevangenis horen te zitten.

In een poging om eindelijk rust te vinden, verbreken Wim, Nathalie en hun dochter Donna voor het eerst het stilzwijgen in het EO-tv-programma. Daarin vertellen ze over de media-aandacht en de juridische strijd van de afgelopen jaren. “Aangeschoten wild, zo voelde het”, zegt Wim over de manier waarop ze in de media over hem en zijn vrouw berichtten. Nathalie: “De rek is eruit. Financieel, emotioneel en lichamelijk.”

Via een forum op internet

Wim en Nathalie kwamen tien jaar geleden via een forum op internet in contact met draagmoeder Donna – Nathalie kon zelf niet meer zwanger worden. Als Donna ter wereld komt, is het Nederlandse stel erbij in het ziekenhuis. “Vrijwel direct nadat ze geboren was kreeg ik haar in mijn armen”, zegt Wim. “Dat was liefde op het eerste gezicht. Als ik daar aan terugdenk, dat was gewoon geweldig.” Nathalie bleef vier dagen met de draagmoeder in het ziekenhuis. “We hebben ontzettend veel gepraat, gehuild, gelachen. Samen op bed. Met Donna er tussenin.”

De draagmoeder vertelt in die periode aan de Belgische ouders dat ze een miskraam heeft gehad. Later komen deze Belgische wensouders toch achter de waarheid, en zoeken daarop de publiciteit. Zo komt het verhaal de wereld in dat Wim en Nathalie de baby gekocht zouden hebben.

“Dat is wat naar buiten kwam”, zegt Wim. “Dan weet je even niet meer wat je denkt en wat je voelt.” Ook bij Nathalie viel alles zwaar. Ze was bang Donna te verliezen. “Je moet aan haar hechten én in je achterhoofd houden dat ze ieder moment weggehaald kan worden.”

Naast de angst dat Donna door officiële instanties kon worden meegenomen, waren Wim en Nathalie ook bang dat haar biologische vader haar op zou komen halen. “Als Donna buiten speelde, was daar altijd een agent bij. Dat wist ze niet, die was dan in burger”, vertelt Nathalie. Op de kleuterscholen werden sloten aangebracht.

Twee schoolfoto’s

Sinds twee jaar heeft de biologische vader, Bart Philtjens, af en toe contact met Wim en Nathalie via een mediator. Philtjens heeft nu twee schoolfoto’s van Donna, daarvoor had hij geen idee hoe zijn biologische dochter eruitzag. De Belg heeft inmiddels een nieuwe partner en daarmee een kind gekregen. Maar dat vervangt Donna niet. “Donna is mijn eerste kind”, zegt hij.

Wim en Nathalie zijn de afgelopen jaren milder geworden. “Die Bart dat is haar biologische vader”, zegt Wim. “Donna heeft er recht op, straks, om te weten wie haar biologische vader is. En als ze hem wil zien dan moet dat.”

Maar voorlopig is Donna daar nog niet aan toe. “Donna is boos dat het zover gekomen is, dat de vorige wensouders alles zo in de media hebben gebracht. Ook zij kan googelen”, zegt Nathalie.

De Nederlandse ouders van Donna willen met hun dochter een nieuwe start maken in Spanje. Een nieuw leven beginnen. De biologische vader van Donna, Philtjens, is daar tegen, omdat een eventuele bezoekregeling daardoor moeilijker wordt. “Gaan ze mijn vliegticket naar Spanje betalen dan?”, zegt hij. Maar Wim en Nathalie zijn vastberaden. Ze bekijken al huurflats in Spanje. Nathalie: “Als je tien jaar een crimineel genoemd wordt, dan moet je weg.”

Baarmoeder op afstand

Een eicel uit Oekraïne, een zaadcel uit NL en een geleende buik uit Thailand. Jaarlijks krijgen tientallen Nederlandse ouders een baby met behulp van een buitenlandse draagmoeder. In Nederland is er geen ziekenhuis dat meewerkt aan commercieel draagmoederschap. En dus wijken onvruchtbare stellen uit Nederland uit naar het buitenland, op zoek naar een vrouw die hun kind tegen betaling op de wereld wil zetten. Maar wie zich over de grens begeeft voor een baby via de draagmoederconstructie, belandt in een groot grijs gebied. Liesbeth Staats over de scherpe kantjes van commercieel draagmoederschap.

Illegale draagmoeders

Wensouders zoeken via internet naar wildvreemde draagmoeders. Een aantal van die vrouwen vraagt veel geld voor de ‘verhuur’ van hun buik. Roelof Bosma en Nanette Zonnenberg brengen verborgen zaken aan het licht. Gedreven door nieuwsgierigheid en betrokkenheid onderzoeken zij de verhalen die klokkenluiders bij hen aan de kaak stellen.

Commercieel draagmoederschap in India

In het Indiase dorpje Anand staat een tehuis waar wensouders van over de hele wereld terecht kunnen: het Huis van de Draagmoeders. Voor ongeveer 15.000 euro zorgt dokter Nayna Platel ervoor dat een van deze vrouwen haar baarmoeder beschikbaar stelt aan kinderloze stellen. Omdat draagmoeder zijn in India een taboe is, worden in de volksmond de benamingen Babyfabriek en huur-baarmoeders vaak gebruikt voor deze kliniek.