De ADHD epidemie

Scholen zetten ouders onder druk om hun kind ADHD-medicatie te geven. Volgens de Wet Passend Onderwijs moeten kinderen met gedragsproblemen zoveel mogelijk naar het reguliere onderwijs. Maar daar neemt de werkdruk toe door de komst van deze nieuwe groep kinderen. Gevolg is dat scholen ouders soms een ultimatum stellen: of medicatie, of uw kind gaat van school.

Volgens vmbo-leraar Boudewijn de Jong is er een relatie met de hoge werkdruk in het onderwijs. Dit zou volgens hem leiden tot een verminderende tolerantie voor druk gedrag. Dat docenten ouders onder druk zetten om hun kinderen te laten diagnosticeren of zelfs te medicaliseren, ziet De Jong dan ook als een noodkreet van het onderwijs. En de zorgen van Boudewijn de Jong worden breed gedeeld.

Uit recent onderzoek van Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) blijkt dat een meerderheid van de leraren grote problemen ervaart bij de uitvoering van het passend onderwijs. Zo zegt 75% van de leerkrachten in het basisonderwijs en 62% van de docenten in het voortgezet onderwijs een hogere werkdruk te ervaren door de invoering van het passend onderwijs. Psychiaters en orthopedagogen bevestigen de door De Jong geschetste ontwikkeling. Zij voelen zich onder druk gezet door scholen om te diagnosticeren.

In de uitzending reageert een van de scholen die een ouderpaar onder druk hebben gezet hun kind medicatie te geven. Twee moeders vertellen over het risico dat ze lopen dat hun kinderen van school worden gestuurd omdat zij hen weigeren medicatie te geven. Hoogleraar pedagogiek Micha de Winter roept op te stoppen met het ‘drogeren’ van onze kinderen en onderwijsjurist Katinka Slump spreekt over ‘kindermishandeling’ en ‘intimidatie van ouders’ en roept de Onderwijsinspectie op tot actie.

http://www.npo.nl/de-monitor/20-03-2016/KN_1677946

Ouders onder druk gezet om hun kind ADHD-medicatie te geven

In onze tweede uitzending over ‘de ADHD-epidemie?’: scholen die ADHD-medicatie als voorwaarde stellen om een kind toe te laten op school en ouders die voor de keuze worden gesteld: of medicatie of uw kind moet naar het speciaal onderwijs.​ ​Gaan scholen hier niet de schreef over?

In de afgelopen tien jaar is het gebruik van ADHD-medicatie verviervoudigd. Ruim 250 duizend mensen in Nederland slikken momenteel pillen tegen​ ​hyperactiviteit, impulsiviteit of een korte aandachtsspanne. In ons dossier ‘de ADHD-epidemie?’ ​onderzoeken wij de de vraag: zijn er steeds meer kinderen met ADHD of hebben wij als maatschappij, opvoeders en onderwijzers steeds meer last van druk en impulsief gedrag?

Na onze eerste uitzending​ ​werde​n​ we overladen met reacties van verontruste mensen. Tientallen ouders schrijven ons dat ze zich onder druk gezet voelen door school om hun kind te laten testen op ADHD. In sommige gevallen worden er door scholen zelfs ultimatums gesteld: of medicatie of naar het speciaal onderwijs. Zo lezen we in een brief van school die gericht is aan de ouders van een kind met gedragsproblemen:

‘De vertegenwoordigers van de school adviseren dringend tot het inzetten van medicatie. (…) Indien dit niet het geval is, dan moet buiten de school naar een vervolgtraject worden omgezien.’

Ook ontvangen we een opmerkelijk geluidsfragment​ i​n de mail. We horen een ouder, orthopedagoog en mentor met elkaar in gesprek over het probleemgedrag van een kind. Dat zou op school dusdanig uit de hand lopen, dat er nog maar een oplossing lijkt te zijn: of medicatie of naar het speciaal onderwijs.​ ​Maar medicatie is geen optie voor deze jongen​, vinden de ouders​. Bij eerder gebruik was al gebleken dat de jongen erg veel last had van bijwerkingen​.​ ​Tegelijkertijd willen de ouders hem niet ​naar het speciaal onderwijs ​laten afstromen. Een duivels dilemma.

Gebruik ADHD-medicatie in 10 jaar tijd verviervoudigd: hoe kan dit?

In de afgelopen 10 jaar is het gebruik van ADHD-medicatie verviervoudigd. In Nederland slikken momenteel ruim 250 duizend mensen pillen tegen hyperactiviteit, impulsiviteit of een korte aandachtsspanne. Is deze toename medisch gerechtvaardigd of zijn we doorgedraaid in het vaststellen van ADHD?

We kijken naar het gebruik van ADHD-pillen onder kinderen. Leraren, ouders en artsen geven hun mening over het medicijn, we spreken voor- en tegenstanders. Op welke leeftijd wordt het voorgeschreven en hoe lang wordt het gebruikt? Wanneer krijg je het medicijn en welke medische conclusies moeten dan worden getrokken? En als het gebruik zo groot is, wordt er goed toezicht gehouden? Enkele tipgevers, waaronder ouders, geven aan dat ze soms moeite hebben met hoe snel er door leraren wordt doorverwezen naar de huisarts of psycholoog. Een druk kind heeft al snel ADHD. Hoe kan dat? En hoe snel wordt op medisch gebied dan ook de conclusie getrokken?

Kinderen met Kopzorgen

Dat kinderen psychische problemen hebben is bijna normaal geworden: in elke klas zitten wel meisjes en jongens met ADHD of een autismespectrumstoornis als PDD-NOS – zelfs de afkortingen raken ingeburgerd. Het is ook vanzelfsprekender geworden om voor dergelijke klachten hulp te zoeken. In deze documentaire laat Ingeborg Jansen het dagelijkse werk zien van een aantal behandelaars van de jeugdafdeling van Riagg Rijnmond.

In het contact van de behandelaars met kinderen en hun ouders komen vragen aan de orde als: hoe ga je als ouder om met een kind met een psychiatrische stoornis; wat zijn de voor- en nadelen van diagnostisering en wat vraagt de veeleisende samenleving van de huidige opvoeders? Hoe kunnen kinderen met een stoornis – en hun ouders – geholpen worden en wat zegt de toename van ‘kinderen met een diagnose’ over de huidige maatschappij?

De echte jongens film

Worden jongens lastiger of hebben wij als maatschappij, opvoeders en onderwijzers, steeds meer last van jongensgedrag? Waar vroeger kinderen nog gewoon druk, onrustig of juist in zichzelf gekeerd waren, wordt dat gedrag de laatste tijd steeds meer gelabeld als bijvoorbeeld ADHD of Asperger.

Omdat jongens ook in het onderwijs minder ‘in het gareel’ lopen dan meisjes, heeft die etikettering voor jongens vaak eerder consequenties. Met de moeizame schooltijd van haar eigen zoon als rode draad, onderzoekt Katinka de Maar hoe jongens in het onderwijs hun weg proberen te vinden. De maakster kijkt ook naar het grotere geheel: kunnen jongens nog wel echte jongens zijn in de hedendaagse maatschappij en wat vinden die jongens er eigenlijk zelf van?

Etiketkinderen

Ben je als kind dromerig, bewegelijk, onhandig, brutaal of gewoon wat slechter in taal en rekenen? Dan loop je grote kans op een etiket. Scholen, psychologen en psychiaters plakken zich een ongeluk.

Ben je als kind ongeconcentreerd, bewegelijk, druk, onhandig, of gewoon wat slechter in taal en rekenen? Dan is de kans groot dat je een etiket krijgt. Zo is er bijvoorbeeld ADHD, ADD, DCD en dyslexie. Psychiatrische aandoeningen die omschreven worden in DSM IV, het diagnostisch handboek voor psychiaters wereldwijd. Er is in Nederland bijna geen schoolklas meer te vinden zonder een kind met een etiket. Hoe komt dit?

30 jaar geleden waren er nauwelijks kinderen met etiketten in de klas. Historica Angela Crott onderzocht hoe opvoedboeken van de afgelopen eeuw het gedrag van jongens in de klas beschrijven in haar proefschrift: ‘Van hoop des vaderlands naar ADHD’er.’ Volgens Crott werd gedrag dat we nu zien als afwijkend, vroeger gezien als normaal jongensgedrag: ‘Nu wordt het gedrag vooral op school gezien als lastig.’

Paul Helders is emeritus hoogleraar kinderfysiotherapie. Hij heeft jarenlang kinderen in zijn spreekkamer gezien van wie de ouders vermoeden dat er psychisch en lichamelijk iets mee is omdat ouders steeds meer het perfecte kind verwachten. Helders: ‘Er is zeker ADHD, er is zeker dyslexie, er is zeker DCD, asperger, you name it. It’s real, het is geen flauwekul. De vraag is of het er in die enorme omvang is.’ Emeritus professor Helders waarschuwt ervoor dat kinderen zich niet allemaal in hetzelfde tempo ontwikkelen en dat kinderen daar niet meer de tijd voor krijgen.

Directeur Herman Godlieb van basisschool ‘de Linde’ in Nieuwe Pekela zit al 38 jaar in het onderwijs. Volgens Godlieb is de overheid de afgelopen jaren meer eisen gaan stellen aan de toets-scores van scholen. Scholen en kinderen staan hierdoor onder druk waardoor meer kinderen gezien worden als probleem. ‘Vandaag de dag ligt er die massieve druk van er moet gepresteerd worden. Dus is er ook de druk vanuit school om dat heel goed te bekijken en extern onderzoek aan te vragen om precies te weten of wij er alles uit halen wat er in zit.’ Uit het extern onderzoek volgt vaak een etiket.

Scholen krijgen veel folders van bureau’s die onderzoeken en therapieën aanbieden. Antoinette Schildkamp, directeur van basisschool ‘het Zeggelt’ in Enschede, wordt overspoeld met brochures: ‘De folders en mailtjes die ik wekelijks binnenkrijg, het is heel erg. Het maakt niet uit welke stoornis of welk probleem een kind heeft, voor ieder probleem is een therapeut te vinden.’

Laura Batstra is psycholoog, en docent en onderzoeker aan de Universiteit van Groningen. Ze waarschuwt in wetenschappelijke publicaties voor de groei van het aantal kinderen met een psychiatrisch label. Ze werkte een aantal jaar in de kinderpsychiatrie, en zag hoe steeds meer kinderen, met wie in haar ogen niet veel mis was, toch een psychiatrisch etiket kregen. Batstra is bezorgd over de effecten van etiketten op kinderen: ‘Dan geef je het kind toch de boodschap: Er hapert iets aan jou, er mankeert iets aan jou.’ Ze vindt dat er te hoge eisen worden gesteld aan kinderen, waar steeds meer kinderen niet aan kunnen voldoen: ‘We leven in een hele veeleisende maatschappij. We vragen op school heel veel van kinderen. Ze moeten planmatig kunnen werken, ze moeten samen kunnen werken op jonge leeftijd, ze moeten hun emoties in bedwang kunnen houden en ze moeten ook nog als het even kan hoog scoren op cito-toetsen.’

Probleemkinderen; het systeem van Jeugdzorg en de toekomst

Micha de Winter legt het helemaal uit. ‘Als je extra hulp nodig had of vragen had, dan moest je zo’n etiket krijgen, want anders kwam je niet in aanmerking voor die ‘rugzakjes’. Dus dat heeft de vraag naar hulp enorm aangejaagd.’

‘Er zijn veel voorbeelden van kinderen die op grond van een signaal, dus niet van een diagnose, allerlei hulpprogramma’s worden ingestuurd: ‘Baat het niet, dan schaadt het niet’, dat is wat men lijkt te denken’.’

De Winter vertelt over een moeder die het niet nodig vond haar kind Ritalin te geven en later ontdekte dat zij in een dossier werd omschreven als een ‘zorgmijdende moeder’. De Poel: ‘We zijn doorgeschoten?’ De Winter: ‘Er zit weinig rem op dit systeem. […] Het is ook een voordehandliggende manier om allerlei problemen op te lossen. Maar de aard van die problemen ligt in de manier waarop wij met de problemen omgaan. Er zijn nu eenmaal drukke kinderen.’

‘Als dat dan op een gegeven moment spaak loopt – dat succesvolle project ‘kind’ – dan zijn er maar weinig andere wegen dan er een stoornis van te maken, of in ieder geval een hulpvraag voor de deskundigen. […] We zoeken de professionals op om onze misère op te lossen.’

Elk kind een etiket

ADHD, faalangst, psychische problemen. Nooit eerder was de druk op de jeugdzorg zo groot als nu. Wat is er in hemelsnaam aan de hand met onze kinderen?

Micha de Winter, hoogleraar pedagogiek in Utrecht, heeft het antwoord. Het valt best mee met die kinderen. Het zijn de opvoeders die in een kramp zijn geschoten. De jeugdzorg is een probleemindustrie geworden. Kinderen krijgen veel te snel een etiket opgeplakt. Van elk probleem wordt een individuele stoornis gemaakt. Hij schreef er een boek over: “Verbeter de wereld, begin bij de opvoeding”.

De boodschap van De Winter: stop met de etikettering en psychiatrisering van onze kinderen. Laten we weer samen gaan opvoeden.

Fons de Poel ontmoet een pedagoog die een optimistische kruistocht voert in de hoop dat we weer een beetje normaal met elkaar omgaan.

Wie is verantwoordelijk voor Hugo?

ADHD, ontwikkelingsachterstand en licht verstandelijk gehandicapt. Diagnoses kreeg Hugo genoeg….goede begeleiding echter niet. Hugo is een van de velen in Nederland. EenVandaag volgde Hugo het afgelopen jaar. Hij zwierf op straat en raakte verzeild in de criminaliteit. Moeder Carla luidt de noodklok: door gebrek aan goede hulpverlening vreest zij voor het leven van haar zoon.

Duizenden mensen zoals Hugo, vallen buiten de boot omdat ze geen juiste hulp kunnen krijgen. Wat voor een opvang en begeleiding hebben zij nodig? En waarom gaat het steeds fout?

De toekomst van kinderen met een ‘label’

Voor een grote groep kinderen met een stoornis als autisme of ADHD dreigt maatschappelijke uitsluiting. In het slechtste geval kan dat leiden tot een Wajong-uitkering, concludeert hoogleraar opvoedkunde Jo Hermanns. Het moet anders, vindt hij: kinderen met een gedragsstoornis kunnen best in gewone klassen zitten. Verder is VVD-Kamerlid Malik Azmani te gast. Hij legt uit waarom de nieuwe regering af wil van de Wajongregeling en deze groep onder wil brengen in de bijstand: het aantal mensen dat aanspraak maakt op de Wajong-uitkering is fors toegenomen. Dat komt mede vanwege een toestroom van mensen met een label.

Monique Baard is gedragsspecialist van de Stichting Christelijk Speciaal Onderwijs in ’t Gooi. Zij vindt het gevaarlijk dat er een teneur ontstaat in de samenleving dat het labelen van kinderen slecht is. “Hoe eerder een stoornis wordt gesignaleerd, hoe eerder leerkrachten en ouders het kind vaardigheden kunnen aanleren om zichzelf te redden.”